Thursday, December 5, 2019

Savrulma Sorunu ve Stabilizatör Öne Çıkarılmış

Ögeyi Oylayın
(0 oy)

Her sene özellikle tatil dönüsü yolun ortasinda bir saga bir sola savrulup dans eden karavanlarin hikayeleri anlatilir.

Bunu gören diger sürücüler karavandan ürker ve hatta onun tehlikeli bir vasita oldugunu düsünürler. Karavanci olarak bizler de bu olayi yasamis ve yürek çarpintilari geçirmisizdir. Kalabalik yolun bir anda bosaldigini ve etrafimizda hiç bir vasitanin kalmadigini fark etmisizdir.

Aslinda savrulma olayinin nedeni bilinçsiz ve tecrübesiz bir sürücünün kullandigi, kötü bir arabanin çektigi, kötü bir karavan degildir. Savrulma olayini sematik olarak izah etmek de mümkün olamaz. Ancak olusmasina yol açan ve kontrolün tamamen kaybolmasina kadar varan amilleri inceleyerek bu nahos olaya yakalanmamaya çalisabiliriz.Simdi bu amilleri teker teker inceleyelim.

I-ÇEKICI

Birkaç basit kaideyi arabamiza tam uygulamakla korkulu seyahati zevkli hale getirebiliriz. Ilk ve temel kaide çekicinin gücüne uygun bir karavan çekmektir. Karavanin agirligi arabanin agirligina yaklastikça, daha da kötüsü arabanin agirligini geçtikçe tehlike büyür. 200 kiloluk bir römorkun savrulmasi 1 tonluk bir arabaya fazla tesir etmez ama, 1200 kiloluk bir karavan savrulmaya baslarsa çekici de savrulur.

Ilk hareket ettiginizde, daha sonra 2. ve 3. viteslere yükselirken hiz kazanmaktasiniz. Bu esnada araba karavani hem çeker hem de baglanti kafasini belli bir rol izlemeye mecbur ederek yönlendirir. Süratiniz belli bir maximaya eristiginde çekici ve karavan ayni süratte akmaya baslarlar. Artik çekme yoktur. Iste bu pozisyonda karavan dingili etrafinda dönmeye (savrulmaya) hazirdir. Karavanin merkez agirlik noktasi dingilin üzerinde veya ortasinda degilse her an bir hareket olusabilir. Merkez Agirlik Noktasi (M.A.N.) gözle görülmeyen hayali bir nokta olup savrulma olayi ile dogrudan iliskilidir. Hem hareket halinde, hem dururken gayet iyi ayarlanmis olmasi gerekir. Dingilin ortasinda veya arkasinda ise tehlike yoktur. Demin bahsettigimiz bosa akma durumuna ve özellikle fren yapinca M.A.N. dingilin ön tarafina gelir.

Simdi hayali bir üçgen düsünelim. Birinci tepesi çekicinin merkez agirlik noktasi, ikinci tepesi karavanin dingil ortasi M.A.N., üçüncü tepesi de gezinen M.A.N. olsun. Bu üçgene emniyet üçgeni adini verelim. Akarken veya fren yaptigimizda bu üçgen ne kadar büyürse, savrulma o derece ehemmiyet kazanir. Hatta bu üçgenin disina çiktiginda devrilme olayi meydana gelir.

Pratik çözüm :
1. Araba çeki demirinin topuzunun tam ortada olmasi ve karavan dingilinin ortanin biraz gerisinde olmasidir.

2. Savrulma basladiginda kisa fakat kuvvetli bir fren darbesinden istifadeyle vitesi küçültüp yeniden hafif gaz vermektir. Böylece bir yandan sürati düsürürken diger yandan çekme olayi yaratilarak öne gelmis olan M.A.N. arkaya atip dengemizi kazaniriz.

Ikinci mühim nokta arabanin amortisörleridir. Süspansiyonun görevi yoldaki düzensizliklerin  ve engebelerin yarattigi sapmalari ortadan kaldirarak arabanin gidisini dengeli tutmaktir. Günümüzün insani rahatina düskün oldugundan, araba yapimcilari da buna uyarak yumusak amortissör kullaniyorlar. Bir de karavan yükü gelince arka dingil düzeni bozulup yalpa yapmaya basliyor. Genellikle direksiyon ve ön takim arizalari çabuk hissedilir veya sık sık kontrol edilir. Arka dingil düzensizlikleri fark edilmez. Halbuki karavana yön veren arka dingildir. Citroen gibi hidropnömatik süspansiyonlu arabalarda böyle bir sorun olmaz. Klasik süspansiyon sistemli çekicilerde karavan çekmek için amortissörleri takviye etmek veya daha sert amortissör takmak iyi netice verir.

Üçüncü mühim nokta lastikler ve hava basinçlaridir. Genelde karavan agirligi araba agirligi civarindadir. Ama karavan iki tekerlek üzerinde durur. 3 kg. gibi araba lastigine fazla gelen hava basinci karavan için fazla degildir. Lastikleri az sisirmek onlarin çabuk asinmasina ve patlamasina neden olur. Hava ayarlarini sadece yola çikarken degil, yol boyunca da kontrol etmek gerekir. Karavan takildiginda arabanin arka lastiklerine fabrikanin verdigi degerden 300 gr. (0,5 bar) fazla hava vermek iyidir.

II-SÜRÜCÜ

Karavan çeken bir sürücü yola çikmadan evvel, yolculuk sirasinda ve konakladiginda kullandigi aracin her noktasi ile ilgilenmek zorundadir. Motor yagi ve hidrolik seviyesi, amortisörler, lastiklerin havasi, baraj yükü, su deposu, gaz tüpü,vs. hep mesgul olmasi gereken islerdir. Her degisikligi aninda hissedip kendi ona göre ayarlanmalidir.

Sunu unutmayin ki karavansiz araba ile karavanli araba kullanimi farklidir. Bu farki degerlendiren sürücü iyi karavan sürer. Siz karavana alisik olsaniz bile, degisik yollarin degisen sartlarina uyarak atelajinizi (araba ve karavan bagli iken meydana gelen araca verilen isim) sürün.

III-KARAVAN YÜKLENMESI

Bu isin ideali karavan yükünü dingilin yakinina ve yere dagitmaktir. Ama mutfak malzemesi, gida stoku, siseler, yatak takimlari, su, gaz, oyun ve hobi malzemeleri gibi çok degisik ve çesitli esyayi bu daracik bölgeye yerlestirmek imkansizdir. Bu tür esyalari yerlestirirken buzdolabi, gaz tüpü ve su deposu gibi sabit agirliklarin konumunu gözönüne almak gerekir. Karavan yerlestirme kaidesi aslinda basittir. Sabit esyalari hesaba katmak sartiyla, dingilin ön kismina koydugumuz agirligin ayni miktarini arka kismina koymak. Yani dingilin önü ve arkasini esit yüklemek. Bu kaideyi uygulamak için uzun hesaplara gerek yoktur. Biraz görüs, biraz tecrübe ve birkaç deneyle is halledilir.

Bütün bunlara ragmen karavan kullanmayi zor ve hatta tehlikeli kilan 6 şık vardır. Tehlikeyi yaratan bazen bu şıklardan bir tanesi olduğu gibi, bazen birkaç tanesi ayni anda olusabilir. Karavani arabaya bagladiktan sonra atelaja profilden bir bakmakla, seyahatin rahat mi yoksa huzursuz mu geçecegini önceden anlamak mümkündür. Atelajin 2 unsuru, yani araba ve karavan yere paralel ve düzgün duruyorsa mesele yoktur. Çekicinin burnu ve karavanin arkasi havaya kalkmissa kendimizi nahos sürprizlere hazirlamamiz gerekir. Simdi bu 6 şıkkı teker teker inceleyelim :

1.şık : Karavan saga sola balans yapiyorsa, üst kisimlarda bir yerde agir bir yük var demektir.
2.şık : Karavan pandül gibi devamli sallaniyorsa, karavanin arka kismi asiri yüklü demektir.
3.şık : Arabanin direksiyonu yumusak ve oynak. Düz gitmek için devamli düzeltme gerektiriyor. Ya karavan kafasindaki agirlik fazla, ya bagaj asiri yüklü, ya da her ikisi demektir.
4.şık : Karavan bas tarafindan dalga yiyen bir tekne gibi önden arkaya sallaniyor ve bu hareketi arabaya intikal ettiriyorsa, karavanin hem ön hem arka kisminda asiri yük var demektir.
5.şık : Savrulma hep ayni süratte oluyorsa (mesela 90 km. de) karavan kafasindaki agirlik az geliyor demektir. Bu olay özellikle rüzgarin, karavanin ön yüzüne çarparak, zaten hafif olan kafa agirligini büsbütün azaltmasindan dolayi meydana gelir. 6.sik : Arabanin arkasi yere degecek kadar basik ise karavanin kafasi fazla agir veya bagaj asiri yüklü demektir.

Içlerinde en tehlikeli olnlari 3. ve 5. siklardir. Çünkü bu hadiseler süratle, yol durumuyla, inis ve yokuslarda daha da artarak kötü neticeler dogurabilirler. Ne olursa olsun bu siklardan birini hissettiginiz anda derhel durup tedbir almaniz icab eder. Karavan kafasinin normal agirligi karavan agirliginin % 7 ve 8'i kadardir. Teori olarak kolay, fakat pratikte bunu nasil ayarlamali???

Deneyerek ve sabit esyalar disindaki esyalari degisik sekillerde yerlestirerek belki isin dogrusunu bulabiliriz. Fakat siklardan birisini düzeltmek isterken digerini de bozabiliriz. Iste bu asamada stabilizatörlerin görevi baslar. Bu alet bir ucundan çekiciyle,diger ucundan karavanla baglantilidir. Ayarli yaylarla çalisir. Yaylarin gerginligi ayarlanarak çekicinin arkasina binen yükün ön dingile de dagilmasi saglanir. Böylece alelajin yere paralel ve düz olmasi saglanir. Yük her üç dingile esit olarak dagilacagindan arabanin ön kismi havaya kalkmaz, direksiyonda oynaklik olmaz.

Bu özelliklerden dolayi stabilizatör önceden tahmin edilemeyen kritik bir durumdan kurtulma sansini son derece arttiran bir alettir. Fakat sunu da unutmayalim ki, geregi gibi baglanmis  bir atelaj, muntazam yerlestirilip agirlik taksimi iyi yapilmis bir karavan ayagini gaz pedalindan zamaninda çekmesini bilen, yolun durumu ve trafigin akisina uyan dikkatli bir sürücü bu aleti takmasa da olabilir. Ne olursa olsun, stabilizatörün direksiyonda bütün cambazliklara izin ;veren mucizevi bir çare olmadigi gerçegini kabullenmeliyiz. Stabilizatör takilmis bir atelaj rüzgar savurmasindan, yoldan çikmadan hatta yan yatmaktan tamamen kurtulmus degildir. Ne var ki bütün bu hadiseler stabilizatörsüz atelajlara nazaran daha az ve çok daha seyrek olur

Okunma 76 kez Son Düzenlenme Ekim 07 2019
Ekim 30 2019

Kütük Evler Hakkında Merak Edilenler

Kütük evler, müstakil bir ev yaptırmak isteyen ailelerin gündemine bugünlerde sıkça girmeye başladılar.
Aralık 18 2018

Kampçılar İçin En İyi 10 Mobil Uygulama

Tabii ki doğaya; teknolojiden, şehrin gürültüsünden kısacası yapay hayattan biraz olsun uzaklaşabilmek için çıkıyorsunuz ancak akıllı telefonunuza attığınız birkaç dakikalık kaçamak bakışın ne zararı olabilir…

Sitede Ara